Tweeter nereye takılırsa sesin yüksek frekansları oradan gelir; bu yüzden konum, hoparlörün markasından çok daha belirleyicidir. Kulak hizasına yakın ve iki taraftan simetrik bir yerleşim, sesi ayakların dibinden alıp ön cam hizasına taşır. Araçta yaygın olarak kullanılan üç konum vardır: A sütunu, torpido üstü ve kapının üst köşesindeki üçgen bölge. Üçü de çalışır, ama farklı bir dinleme sonucu verir.
Tweeter konumu sesi neden değiştirir
Yüksek frekanslar yönlüdür: tweeter nereye bakıyorsa enerjisinin büyük kısmını oraya gönderir ve yoluna çıkan ilk engelden güçlü biçimde yansır. Alçak frekanslarda böyle bir yönlülük yoktur, bu nedenle bas hoparlörünün kapı içinde durması sorun olmaz. Tweeter kapının alt kısmında kalırsa ise yüksek frekans kulağa önce bacaktan ve koltuktan yansıyarak ulaşır; ses kısık, kapalı ve yerden geliyormuş gibi duyulur.
İkinci etken mesafe simetrisidir. Sürücü sol tweeter'a sağ olandan belirgin biçimde yakın oturur; yakın olan hoparlörün sesi kulağa önce ulaşır ve sahne o tarafa kayar. Yerleşim seçilirken iki kulak arasındaki bu mesafe farkını büyütmemek, mümkünse azaltmak hedeflenir.
A sütunu
Ön camın iki yanındaki sütuna yapılan yerleşim, tweeter'ı kulak hizasına en çok yaklaştıran seçenektir. Ses sahnesi yükselir, vokal torpidonun üstünde bir yerde toplanır ve stereo genişlik belirginleşir. Karşılığında bu yerleşim, sütun kaplamasının üzerinde kalıcı bir değişiklik demektir: hoparlör ya mevcut kaplamaya gömülür ya da ayrı bir yuva hazırlanır. Hava yastığı bulunan sütunlarda açılma hattının kapatılmaması gerektiği için yerleşim serbest değildir, bu nedenle karar araç modeline göre verilir.
Torpido üstü ve cam dibi
Torpidonun ön cam tarafındaki düzlüğe konan tweeter, sesi cama yansıtarak dinleyiciye ulaştırır. Montajı A sütununa göre daha az müdahale gerektirir ve sahneyi yine yukarı taşır. Buradaki iki sakınca şudur: cam yansıması yüksek frekansı biraz dağıtır, bu da tiz detayın keskinliğini azaltır; ayrıca güneş alan bir yüzey olduğu için yazın bu bölgedeki sıcaklık yükselir. Fabrikasından bu bölgede hoparlör ızgarası bulunan araçlarda ise yerleşim zaten hazırdır ve en temiz çözüm budur.
Kapı üstü üçgen bölge
Çoğu araçta kapı camının ön alt köşesinde küçük bir üçgen panel bulunur ve birçok üreticinin tweeter'ı burada durur. Kulak hizasına yakın, simetriye uygun ve en önemlisi hazır bir yuvadır; kaplama üzerinde iz bırakmaz. Dar olduğu için büyük gövdeli tweeter'lar sığmaz ve cam mekanizmasına yakınlığı nedeniyle derinlik kısıtlıdır. Fabrika yerleşimini korumak isteyen kullanıcı için ilk bakılacak yer burasıdır.
Üç yerleşimin karşılaştırması
| Ölçüt | A sütunu | Torpido üstü | Kapı üstü üçgen |
|---|---|---|---|
| Sahne yüksekliği | En yüksek | Yüksek | Orta |
| Tiz detay | Doğrudan, net | Yansımalı, yumuşak | Yöne göre değişir |
| Simetri | Açıyla düzeltilebilir | İyi | İyi |
| Kaplamada iz | Kalıcı değişiklik | Hazır ızgara varsa yok | Yok |
| Hoparlör boyutu | Esnek | Esnek | Sınırlı |
| Isı ve güneş | Daha korunaklı | En çok etkilenen | Korunaklı |
| İşçilik | En uzun | Orta | En kısa |
Araç tipi tercihi nasıl değiştirir
Kabin ölçüleri yerleşim kararına doğrudan etki eder. Alçak tavanlı ve eğimli ön camı olan sedan ile spor gövdelerde A sütunu kısa ve yatıktır; buraya konan tweeter cama çok yakın kalır ve yansıma artar. Bu araçlarda kapı üstü üçgen bölge daha dengeli sonuç verir. Yüksek gövdeli SUV ve ticari araçlarda ise sütun daha dik ve uzundur, A sütunu yerleşimi rahatlar.
İkinci etken hoparlörün kendisidir: ayrık takımlarda tweeter ile orta frekans hoparlörünün arası çok açılırsa iki ses tek kaynaktan geliyormuş gibi birleşmez. Bu yüzden kapı içindeki orta hoparlörün konumu da hesaba katılır ve ikisi arasındaki mesafe gereğinden fazla büyütülmez.
Açı ayarı: yerleşimden sonraki asıl iş
Tweeter'ı doğru yere koymak işin yarısı; nereye baktığı diğer yarısı. Yaygın üç yaklaşım vardır: hoparlörü karşı koltuğun baş hizasına çevirmek, iki hoparlörü ön camın orta noktasına bakacak şekilde kesiştirmek ya da ikisini de düz öne bakacak biçimde bırakmak. Çapraz yerleşim mesafe farkını kısmen telafi eder ve sahneyi ortalar; düz yerleşim ise ön koltuklarda daha geniş, daha dağınık bir ses verir. Arka koltukta da dinlenen bir araçta aşırı çapraz açı tercih edilmez.
Mesafe farkının geri kalanı elektronik tarafta kapatılır. İşlemcili bir kurulumda her hoparlöre ayrı gecikme verilebildiği için uzak kalan tarafın sesi geciktirilerek sahne ortalanır; bu konuyu DSP nedir yazısında ayrıntılandırdık. İşlemcisiz bir kurulumda ise elinizdeki tek araç yerleşim ve açıdır, bu yüzden montaj kararı daha da önemli hâle gelir.
Kısa kontrol listesi
- Fabrika yerleşimi kapı üstü üçgende hazırsa önce oranın ölçüsüne bakın.
- Sahneyi yukarı taşımak birinci hedefse A sütunu en etkili seçenektir.
- Kaplamada kalıcı iz istemiyorsanız hazır ızgara bulunan konumları değerlendirin.
- Hava yastığı bulunan sütunlarda yerleşim serbest değildir, modele göre karar verilir.
- Açıyı yerleşimle birlikte planlayın; sonradan değiştirmek söküm demektir.
- İşlemci kullanmayacaksanız simetri ve açı tek düzeltme aracınızdır.
WebTeknoGaraj, araç ses sistemi kurulumunda hoparlör ve tweeter yerleşimini araç modeline göre planlayıp uygulama noktasında montajını yapıyor.