Montajdan sonra çıkan tıkırtı sesinin kaynağı neredeyse her zaman sökülüp geri takılan bir panelin tam oturmaması, kırılmış ya da eksik bir klips veya serbest kalmış bir kablo demetidir. Takılan cihazın kendisi çok nadiren ses kaynağıdır. Bu yüzden şikâyeti çözmenin yolu cihaza bakmak değil, montaj sırasında dokunulmuş panellerin listesini çıkarmak ve o listeyi sırayla kontrol etmektir.
Tıkırtının üç kaynağı
Birincisi plastik üzerine plastik: bir panel yerine tam oturmadığında ya da tutturan klipslerden biri boş kaldığında, panel yolun titreşimiyle milimetrik oynar ve komşu parçaya vurur. Ses kuru ve kısa olur, genelde bozuk zeminde ve belirli bir hız aralığında duyulur.
İkincisi kablo: montajda çekilen besleme ya da sinyal kablosu bir boşlukta serbest kalmışsa, kablo veya konnektör sac yüzeye vurur. Bu ses biraz daha tok ve metalik duyulur, dönüşlerde ve kasis geçişinde belirginleşir. Üçüncüsü cihaz tarafıdır: braketin ya da çerçevenin gövdeye tam oturmaması, hoparlör ızgarasının gevşek kalması, ekranın çerçeve içinde boşluk yapması.
Üç kaynağın ayırt edilmesi önemlidir, çünkü çözümleri farklıdır. Panel kaynaklı ses klips ve keçe işidir, kablo kaynaklı ses bağlama işidir, cihaz kaynaklı ses braket sıkma ya da çerçeve değişimi işidir.
Sesi yerinde bulmak: hangi yol, hangi hız
Tıkırtı aramanın tek güvenilir yolu sesi tekrar üretebilmektir. Düz ve pürüzsüz asfaltta çıkmayan bir ses yalnızca kendi koşulunda bulunur, bu yüzden teşhis park hâlinde değil yolda yapılır.
- Ses hangi koşulda çıkıyor, bir cümleyle yazılır: bozuk zemin, kasis, dönüş, fren, yalnızca soğukken ya da yalnızca belirli bir hızda.
- Radyo kapatılır, camlar kapatılır, klima fanı kısılır. Arka plan sesleri kalkmadan yer tespiti yapılamaz.
- İki kişi gidilir: biri sürer, diğeri şüpheli panele elini bastırır. Elle bastırınca ses kesiliyorsa kaynak o paneldir.
- Panel kenarına geçici olarak bir keçe ya da bant uygulanır ve aynı yol tekrar edilir. Ses gidiyorsa teşhis doğrulanmıştır.
- Kalıcı çözüm için panel açılır, eksik klips ve serbest kablo giderilir, keçe doğru noktaya kalıcı olarak uygulanır.
Klips neden kırılır, kırılırsa ne yapılır
Araç döşeme klipsleri tek kullanım için tasarlanmış gibi davranır. Yeni bir araçta ilk sökümde kırılma ihtimali düşüktür; yaşı ilerlemiş, güneş görmüş ve daha önce sökülmüş panellerde plastik kırılganlaşır ve dikkatli söküme rağmen kırılabilir. Montajı yapan tarafın işi kırılmayı sıfıra indirmek değil, kırılan parçayı yenisiyle değiştirmek ve bunu araç sahibine söylemektir.
Kırılan klipsin yerine konan parça aynı tip ve aynı ölçü olmalıdır. Farklı tip bir klips panele girer ama aynı tutma kuvvetini vermez; panel ilk bakışta oturmuş görünür, yolda oynamaya başlar. Vidayla sabitlemek, bantla tutturmak ya da o yuvayı boş bırakmak kısa vadede sessiz görünen, orta vadede kalıcı tıkırtı üreten çözümlerdir.
Hangi paneller riskli
| Panel | Montajda neden sökülür | Tipik tıkırtı |
|---|---|---|
| Ön konsol ve orta konsol | Ekran, multimedya, besleme | Kuru çıtırtı, bozuk zeminde |
| Kapı döşemesi | Hoparlör ve kablo geçişi | Kapı kapanınca ve dönüşte |
| Tavan kaplaması kenarı | Kamera, mikrofon, anten | Hafif ve yüksek tonlu titreme |
| Bagaj yan paneli ve stepne gözü | Amfi, subwoofer, arka kamera | Tok vuruntu, kasis geçişinde |
| Eşik ve alt kenar kaplaması | Kablo güzergâhı | Basınca kesilen kuru ses |
| Torpido alt kapağı | Sigorta kutusu erişimi | Sarkan kapaktan gelen vuruntu |
Serbest kablo ve konnektör
Kablonun sabitlenmesi montajın en çok atlanan adımıdır, çünkü iş biter bitmez kimse duymaz. Kablo bir güzergâha oturtulurken üç şey beklenir: fazlalık kablo bir noktada toplanıp bağlanmış olmalı, konnektörler havada sallanmamalı, kablo hiçbir hareketli parçanın yolunda olmamalıdır. Direksiyon kolonu, koltuk rayı, kapı körüğü ve bagaj menteşesi bu üç kuralın en sık ihlal edildiği yerlerdir.
Fazlalık kablonun kıvrılıp bir boşluğa itilmesi kısa vadede en kolay yol gibi görünür. Yolda kıvrım açılır, kablo yüzeye dayanır ve tıkırtı başlar. Doğru olan, fazlalığı düzenli bir sarım hâline getirip gövdeye bağlamaktır; böylece hem ses çıkmaz hem de kablo bir daha arandığında bulunur.
Tıkırtı ile gıcırtıyı ayırmak
Tıkırtı kuru, kısa ve tekil bir vuruntudur; iki sert yüzeyin birbirine çarpmasından çıkar ve genelde zemin bozulduğunda duyulur. Gıcırtı ise süreklidir, iki yüzeyin birbirine sürtmesinden doğar ve sıcaklıkla belirgin değişir: sabah soğukta duyulup ısınınca kaybolan ses çoğu zaman gıcırtıdır. Ayrım çözümü değiştirir. Tıkırtıda eksik tutturma giderilir, gıcırtıda temas eden iki yüzey arasına kayganlık sağlayan ince bir keçe konur.
Montajdan sonra duyulan sesin hangisi olduğunu tarif etmek, servise gidildiğinde en çok zaman kazandıran bilgidir. Ses kuru mu sürekli mi, sıcakla değişiyor mu, belirli bir hızda mı çıkıyor sorularının cevabı panelin hangi kenarının açılacağını baştan daraltır.
Teslim öncesi ve sonrası kontrol listesi
- Sökülen her panel sayıldı mı, hepsi geri takıldı mı?
- Kırılan klips var mıydı, yenisiyle mi değiştirildi?
- Panel kenarları elle gezdirildiğinde boşluk veriyor mu?
- Fazlalık kablo bağlandı mı, konnektörler havada mı duruyor?
- Teslim öncesi bozuk zeminli kısa bir deneme sürüşü yapıldı mı?
Montaj sonrası kabulde nelere bakıldığını kabul kontrolü ve teslim listesi yazısında topladık. WebTeknoGaraj'ın İstanbul'daki uygulama noktasında sökülen panel ve değişen klips iş kaydına yazılır; tıkırtı şikâyetiyle gelen araçta önce o kayıt okunur, sonra panel açılır.